Różne są domniemane wersje pochodzenia nazwy gminy Hażlach, często na wskroś lapidarnie tłumaczone. Jedna z nich była następująca: Hażlach - z niemieckiego "Hasenloch", co znaczy: „zajęcza jama (dziura)”. Tłumaczenie takie wzięło się najprawdopodobniej z często urządzanych polowań na zające, w których uczestniczyli książęta, a później hrabiowie.   Według ustaleń językoznawców nazwa Hażlach jest pochodzenia bawarsko-austriackiego. Dzisiaj na mapie Niemiec znaleźć można kilka nazw Haslach. W poprzednich wiekach prosty lud był stosunkowo długo niepiśmienny. Szlachta, duchowieństwo i urzędy książąt używały języka łacińskiego, niemieckiego i czesko-morawskiego. Dopiero niedługo przed Wiosną Ludów mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego zdobyli prawo posługiwania się w urzędach własnym językiem, więc i w Hażlachu posługiwano się pieczątką dwujęzyczną z napisem "Gmina Haslach" jeszcze na początku minionego stulecia (1904 r.). W mowie potocznej do tej pory lud posługuje się prawie wyłącznie gwarą języka polskiego na całym obszarze Śląska Cieszyńskiego, a więc i Hażlacha. Teren Gminy Hażlach długo zachowywał charakter osady puszczańskiej. Do chwili obecnej gmina posiada bogate zalesienie w kilku zwartych kompleksach o swoistych nazwach, jak Parchowiec oraz Czarne Doły. Zajmują one przeważnie tereny trudne do zmiany na pola uprawne.

Najwcześniej, bo w 1223 roku, dokumenty wymieniają nazwę Zamarski, które należą do najstarszych miejscowości dawnego Księstwa Cieszyńskiego. We wsi istniał folwark a miejscowość często zmieniała właściciela. Była w rękach szlacheckich i magnackich. W 1625 r., w czasie wojen religijnych, miała tutaj miejsce bitwa wojsk cesarskich ze Szwedami. Mieszkańców wsi nieraz nękał głód i zarazy. Lata 1847, 1848 zapisały się w ludzkiej pamięci jako "głodne roki".

W 1305 r., w księdze fundacyjnej biskupstwa wrocławskiego, odnotowano istnienie Hażlacha (Hesleth) i Kończyc Wielkich (Cunczindorf). W 1447 r. pojawiła się pierwsza wzmianka na temat Pogwizdowa,  w 1523 r. Brzezówki, zaś w 1566 r. Rudnika. W 1335 r. wieś Kończyce Wielkie wymieniono w spisie nuncjusza papieskiego Gerharda. W tym okresie stanowiła ona własność książąt cieszyńskich, a w 1422 r. jej właścicielami byli członkowie śląskiego rodu Korniców, potem m.in. ród Karwińskich, Bludowskich i Wilczków. W 1796 r. wieś odziedziczyli Harassowscy, a w 1825 r. właścicielką została Henrietta hr. Larisch von Mönnich.

Początki miejscowości Hażlach podobne są do początków sąsiednich Kończyc Wielkich. Hażlach to kolonia założona wspólnie z Kończycami Wielkimi i Małymi, a także innymi wioskami położonymi wzdłuż rzeki Piotrówki. Pierwsza wzmianka o istnieniu tam parafii pochodzi z 1447 r., ale prawdopodobnie parafia funkcjonowała już w XIII w. Miejscowość aż do końca XVIII wieku była w posiadaniu prywatnym. W 1447 r. w dokumentach wymienionych został Pogwizdów. Nie wiadomo, kto był jego założycielem. W 1526 r. razem z innymi ziemiami przechodzi pod  panowaniem Habsburgów, potem dobra zostają wcielone do Komory we Wrocławiu, wreszcie w 1882 r. z powrotem przechodzi w ręce Habsburgów. W XIX w. mieszkańcy Pogwizdowa dotknięci zostali klęską głodu i zarazy. „Głodne roki" w Pogwizdowie przeżyły tylko 2 rodziny. W roku 1710 zanotowano także,  iż w czasie wielkiej powodzi Olza zmieniła bieg i z  Podobory przesunęła się do Pogwizdowa. Dwa wieki później miało to duże znaczenie, gdyż w tym właśnie miejscu,  wzdłuż Olzy, wytyczono granicę między Polską a Czechosłowacją.

Miejsca pamięci gminy Hażlach:

1. Mogiła oficera austriackiego z okresu I wojny światowej Franza Adamovicha,  później oficera polskiego, uczestnika wojny polsko-bolszewickiej - Kończyce Wielkie, cmentarz  katolicki, górna nowa część, po prawej stronie od wejścia.
2. Mogiła Gabrieli von Thun-Hoheinstein, fundatorki III pawilonu Szpitala Śląskiego w Cieszynie, Honorowej Obywatelki Cieszyna, odznaczonej Orderem Odrodzenia Polski „Polonia Restituta” - Kończyce Wielkie, cmentarz katolicki, przy górnej północnej granicy nowej części cmentarza.
3. Mogiła Wiktora Dzidy, zamordowanego w 1942 r. w obozie oświęcimskim mieszkańca Kończyc Wielkich - Kończyce Wielkie, cmentarz katolicki, przy nowej części, po prawej stronie od wejścia.
4. Mogiła Wiktora Wawrzyczka - kierownika Katedry Chemii Ogólnej Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie – Hażlach, cmentarz katolicki, zachodnia części, po prawej stronie od głównej alei.
5. Mogiła upamiętniająca J. i K. Ściskałów, mieszkańców Hażlacha poległych w czasie II wojny światowej – Hażlach, cmentarz katolicki, po prawej stronie głównej alei.
6. Mogiła zbiorowa upamiętniająca 6 mieszkańców Hażlacha, rozstrzelanych przez hitlerowców 09.09.1944 r. – Hażlach, cmentarz katolicki, po lewej stronie głównej alei.
7. Pomnik poświęcony pamięci poległych mieszkańców Hażlacha z okresu I wojny światowej (20 nazwisk ) i II wojny światowej (17 nazwisk) – Hażlach, nowy cmentarz ewangelicki.
8. Pomnik ku czci poległych mieszkańców Hażlacha z okresu II wojny światowej (18 nazwisk) – Hażlach, obok przystanku PKS „Pomnik” przy ulicy Cieszyńskiej.
9. Pomnik upamiętniający X rocznicę wyzwolenia spod hitlerowskiej okupacji Ziemi Cieszyńskiej (1945-1955) – Hażlach, przy ulicy Długiej, naprzeciwko Szkoły Podstawowej.
10. Zbiorowa mogiła upamiętniająca miejsce spoczynku około 120 ofiar zbrodni hitlerowskiej w latach 1939-1945 - Kończyce Wielkie, około 1 km od centrum wsi przy ulicy Kościelnej.
11. Krzyż elekcyjny ku czci poległych mieszkańców Kończyc Wielkich i Rudnika w czasie I wojny światowej - Kończyce Wielkie, cmentarz katolicki, na głównej alei.
12. Krzyż elekcyjny z tablicą upamiętniającą 21 poległych w I wojnie światowej mieszkańców Hażlacha – Hażlach, cmentarz katolicki, na środku głównej alei.
13. Tablica upamiętniająca 16 mieszkańców Kończyc Wielkich zamordowanych w czasie II wojny światowej - Kończyce Wielkie, hall Domu Ludowego.
14. Tablica upamiętniająca ks. Stanisława Kuklę, proboszcza parafii, który zginął w obozie koncentracyjnym w Dachau w 1942 r.  - Kończyce Wielkie, kościół p.w. św. Michała Archanioła, zachodnia ściana, pod wieżą kościoła.